دستگاه ایکس ری (X-ray) که به آن Imaging Tunnel (تونل تصویربرداری) گفته می‌شود، سطحی است که اجسام را از داخل آن عبور داده و با کمک تکنولوژی اشعه ایکس تصویربرداری صورت می‌گیرد.
از دستگاه اشعه ایکس برای کنترل عبور و مرور افراد و لوازم همراه آنها در مراکزی که ضرورت کنترل افراد وجود دارد از قبیل سالن‌های همایش و کنفرانس، فرودگاه‌ها، دفاتر دولتی و امنیتی، فروشگاه‌ها و انبارهای بزرگ استفاده می‌شود.
این دستگاه را می‌توان یک وسیله (فناوری) برای ردیابی و امنیت دانست.
دستگاه ایکس ری معمولاً در گمرک استفاده زیادی دارد که به وسیله آن انواع ساک‌های بار، چمدان‌ها، کانتینرها و بسته‌بندی کالاهای وارداتی ارزیابی و اسکن می‌شوند که با تطبیق کالا با اظهارنامه دولتی، مامور گمرک کالا را تایید می‌کند.
تاریخچه دستگاه ایکس ری
تکنولوژی X-ray یک پیشرفت جدید می‌باشد و زمان زیادی از ابداع آن نمی‌گذرد.
دلیل محبوبیت ایکس ری به دلیل عبور از اکثر موانع فیزیکی و نمایش تمام اجسام و محتویات داخل آن می‌باشد.
البته بعضی‌ها ایکس ری را بر ضد قوانین حقوق بشر می‌دانند مخصوصاً در زمان‌هایی که از ایکس ری برای تصویربرداری از بدن انسان (به منظور بازرسی) استفاده می‌شود.
انواع دستگاه ایکس ری
اندازه‌های دستگاه X-ray بر اساس نوع اجسامی که برای اسکن داخل دستگاه می‌روند به گروه‌های زیر تقسیم می‌شود:
- دستگاه ایکس ری برای بسته و کیف
- دستگاه ایکس ری برای خودرو
- دستگاه ایکس ری برای ماشین‌آلات سنگین و کانتینرها
- دستگاه ایکس ری برای خودروهای شخصی و وانت
- دستگاه‌های ایکس ری برای اسکن بدن انسان
قسمت‌های مختلف دستگاه ایکس ری
تونل و نوار نقاله: به قسمتی که شی و کالا بر روی آن قرار می‌گیرد و برای تصویربرداری از داخل دستگاه می‌گذرد گفته می‌شود. این قسمت در دستگاه ایکس ری که برای تصویربرداری از بارهای بزرگ استفاده می‌شود دارای غلتک‌های مخصوص به جای نوار می‌باشد.
ژنراتور ایکس ری: ژنراتورهای دستگاه ایکس ری اغلب اشعه‌های ایکس را به سمت بالا و با زاویه عمود (۹۰ درجه) به داخل تونل بازرسی می‌تابانند.
بیشتر ژنراتورها از لامپ‌های ایکس ری با قدرت‌های تابشی ۱۴۰ تا ۱۶۰ و همچنین ۱۸۰ کیلوولت بهره می‌گیرند. در ژنراتورهای قوی‌تر از لامپ‌هایی با قدرت ۳۲۰ کیلوولت هم استفاده می‌شود.
سنسورهای آشکارساز: حسگرهای آشکارساز از چندین دیود برای اندازه‌گیری مقدارهای مختلف انرژی استفاده می‌شوند. این مجموعه دیودها که به شکل L هستند جهت تخمین انرژی عبوری از کالا و یا شی داخل تونل به کار می‌روند.
سنسورهای نوری: این سنسورها با اشعه مادون قرمز کار می‌کنند و در ورودی و خروجی دستگاه نصب می‌شوند که به محض ورود جسم به داخل تونل طیف نوری بین فرستنده و گیرنده آن قطع شود و پس از آن یک سیگنال به بخش کنترل فرستاده می‌شود تا اشعه ایکس شروع به تابیدن به جسم کند.
سیستم پردازش و نمایش تصویر دستگاه ایکس ری
اسکن کردن دستگاه ایکس ری در جهات مختلف از بالا به پایین، از پایین به بالا، تصویربرداری افقی، از پهلو و دو جهته انجام می‌شود. معمولاً برای اجسام بزرگ به صورت افقی تصویربرداری انجام می‌شود.
تصویربرداری از بالا به پایین (Down-Shooting): در این حالت ژنراتور در بخش بالایی (سقف) دستگاه قرار گرفته و اشعه را از بالا به پایین با زاویه ۹۰ درجه می‌تاباند. به دلیل حالت خاص این نوع تصویربرداری، سرعت بار باید بسیار کمتر باشد که از این نوع تصویربرداری معمولاً برای بارهای بزرگ و پالت‌ها استفاده می‌شود. تنها استفاده آن برای بخش Cargo می‌باشد.
تصویربرداری دو جهته (Dual View): در این نوع تصویربرداری دو ژنراتور هم‌زمان از دو جهت مختلف بار را اسکن می‌کنند و دو تصویر در مانیتورهای جداگانه ایجاد می‌کنند.
ضریب تشخیص دستگاه ایکس ری
در دستگاه‌های X-ray مقدار نفوذ در فلز فولاد (شناسایی موادی که با پوشش فلزی پنهان شده‌اند) بسیار حائز اهمیت می‌باشد. توانایی تشخیص نوع مواد زمانی که به وسیله یک پوشش فلزی احاطه شده‌اند را «ضریب نفوذ در فولاد» می‌نامند. و مقدار آن بر حسب میلی‌متر و بین ۲۹ تا ۴۰ می‌باشد.
دستگاه ایکس ری چه چیزی را نشان می‌دهد
همان‌طور که گفتیم اجسامی که باید بررسی شوند با کمک یک تسمه نقاله وارد دستگاه می‌شوند. ورود شی به وسیله سنسورهایی که با اشعه مادون قرمز کار می‌کنند تشخیص داده شده و اشعه ایکس شروع به تابش می‌کند.
اشعه ایکس به وسیله کولیماتور که مکان حدودی اشعه را برای تابش مشخص می‌کند، به صورت یک شعاع باریک تابانده می‌شود و در شی موجود در دستگاه نفوذ می‌کند.
اشعه ایکس پس از عبور از جسم به سنسورهای آشکارساز برخورد می‌کند که این آشکارسازها دارای چند برد قابل تعویض می‌باشند که انرژی اشعه ایکس را به انرژی الکتریکی تبدیل می‌کند.
به همین دلیل بر روی هر برد چند عدد کریستال سینتیلاتور، همچنین فتو دیود و تقویت‌کننده ولتاژ وجود دارد.
بردهای سنسورهای آشکارساز به صورت L مانند در تونل قرار گرفته‌اند و ژنراتور (منبع اشعه ایکس) از رو به رو اشعه را می‌تاباند به همین دلیل تمام قسمت‌های تونل تصویربرداری می‌شود و اجسام بزرگ به طور کامل اسکن می‌شوند. به دلیل اینکه شعاع بسیار باریک از اشعه ایکس نمی‌تواند تمام طول شی را یک‌جا اسکن کند، پس این عمل توسط برش‌هایی به عرض کمتر از یک میلی‌متر صورت می‌گیرد.
به این ترتیب جسم که درون دستگاه X-ray در حال حرکت می‌باشد، مرحله به مرحله و برش به برش اسکن شده و مقادیر ولتاژهای هر برش برای ارزیابی و پردازش بیشتر به بخش پردازش تصاویر ارسال می‌شود تا بعد از تبدیل ولتاژهای دریافتی از حالت سیگنال آنالوگ به سیگنال دیجیتال توسط قسمت A/D در حافظه تصویری ذخیره شود.
حالا تصاویر ذخیره شده داخل مانیتور نمایش داده می‌شوند که به این کار (تشکیل شدن تصویر داخل مانیتور)، Scroll گفته می‌شود.
نتیجه‌گیری
در جامعه امروزی دستگاه‌های X-ray از اهمیت بالایی برخوردار هستند و در مکان‌های مختلف که نیاز به کنترل عبور و مرور می‌باشد از قبیل فرودگاه‌ها، گمرک‌ها، مراکز دولتی و … برای کشف کالاهای غیرمجاز و قاچاق، سلاح‌های سرد و گرم، ابزار و لوازم فلزی کاربرد دارند.
دستگاه ایکس ری توانایی تشخیص هر نوع شی را داخل چمدان و هر محفظه دیگری را نشان می‌دهد.
✳ دستگاه بازرسی بار X-ray مدل ZKX10080
این دستگاه با دهانه ورودی با عرض ۱۰۰۶ و ارتفاع ۸۰۳ میلی‌متر برای اسکن و بازرسی بارهای بزرگ به کار می‌آید، همچنین به دلیل وجود دو ژنراتور اشعه ایکس امکان مشاهده اجسام از دو زاویه مختلف را فراهم می‌کند تا دقت کار بالاتر رود.
✳ دستگاه بازرسی بار X-ray مدل ZKX6550
دهانه تونل این دستگاه برای بازرسی بارهای کوچک و متوسط مانند: کیف دستی و چمدان مناسب می‌باشد.
وجود دو ژنراتور پرتو اشعه نیز امکان دیدن اجسام از دو زاویه را برای کاربر دستگاه فراهم نموده است.
✳ دستگاه بازرسی بار X-ray مدل ZKX6550A
این دستگاه با دهانه نسبتاً کوچک خود برای بازرسی بارهای متوسط و کوچک مانند ساک و چمدان مناسب می‌باشد.
این نوع هم با داشتن دو ژنراتور امکان مشاهده اجسام داخل دستگاه را با دو زاویه مختلف فراهم کرده است.
✳ دستگاه بازرسی بار X-ray مدل ZKX6550V
این دستگاه با ورودی با عرض ۶۵۵ و ارتفاع ۵۰۵ میلی‌متر برای اسکن بارهای کوچک به کار می‌رود.
در این دستگاه هم مانند مدل‌های قبلی از دو ژنراتور برای تصویربرداری با دقت زیاد استفاده شده است تا بتوان به راحتی اجسام و مرسولات درون جسم را بررسی کرد.
✳ دستگاه بازرسی بار X-ray مدل ZKX6550D
این مدل تمام ویژگی‌های مدل قبلی را داراست با این تفاوت که از ژنراتورهای قوی‌تر با ولتاژ KV ۱۶۰ برای ساخت آن استفاده شده است.
✳ دستگاه بازرسی بار X-ray مدل ZKX5030A
این دستگاه X-ray نسبت به مدل دیگر خود دارای ورودی کوچک‌تری می‌باشد و به همین علت برای اسکن بارهای کوچک مانند کیف دستی و اجسام کوچک به کار می‌رود.
✳ دستگاه بازرسی بار X-ray مدل ZKX5030C
این دستگاه هم مانند مدل قبلی یعنی ZKX5030A دارای ورودی کوچکی می‌باشد که برای اسکن اجسام کوچک و کیف دستی مورد استفاده قرار می‌گیرد با این تفاوت که در این مدل از دو ژنراتور قوی‌تر استفاده شده که امکان تصویربرداری از دو زاویه مختلف از اجسام را فراهم می‌کند.
